TS. Hoàng Văn Toàn*

Tóm tắt: Trong phạm vi bài viết chúng tôi tập trung làm rõ những vấn đề lý luận cốt lõi về áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng trong pháp luật xử lý vi phạm hành chính Việt Nam. Bằng việc sử dụng các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành luật học, tác giả phân tích sâu sắc khái niệm, chỉ ra các đặc điểm đặc thù thể hiện tính cưỡng chế nhà nước kết hợp sâu sắc với tính giáo dục, phòng ngừa đối với người chưa thành niên vi phạm pháp luật. Đồng thời, chuyên đề làm rõ mục đích tối thượng của biện pháp này là giáo dục, tái hòa nhập cộng đồng, hỗ trợ người chưa thành niên phát triển toàn diện thay vì thuần túy trừng phạt. Kết quả nghiên cứu đóng góp nguồn tài liệu tham khảo khoa học có giá trị, phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu lý luận pháp luật và cung cấp cơ sở thực tiễn cho việc hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu quả xét xử, áp dụng biện pháp này tại Tòa án nhân dân trong giai đoạn hiện nay.

Từ khoá: Áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng tại Toà án nhân dân; khái niệm, đặc điểm, mục đích

1. Đặt vấn đề

Trong hệ thống pháp luật xử lý vi phạm hành chính của Việt Nam, người chưa thành niên luôn là đối tượng đặc thù, nhận được sự quan tâm đặc biệt của Nhà nước và xã hội. Việc xử lý người chưa thành niên vi phạm pháp luật đòi hỏi sự cân bằng tinh tế giữa yêu cầu bảo đảm trật tự, an toàn xã hội với nguyên tắc bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp tốt nhất cho người chưa thành niên. Trong số các biện pháp xử lý hành chính được quy định tại Luật Xử lý vi phạm hành chính, đưa vào trường giáo dưỡng là biện pháp xử lý hành chính khác mang tính cưỡng chế cao nhất, áp dụng riêng cho đối tượng người chưa thành niên có hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.

Biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng mang bản chất pháp lý phức tạp: vừa thể hiện quyền lực cưỡng chế của Nhà nước nhằm răn đe, phòng ngừa vi phạm, vừa mang đậm tính nhân văn, giáo dục và hỗ trợ đối tượng vi phạm nhận thức lại sai lầm, rèn luyện kỹ năng sống, học văn hóa, học nghề để tái hòa nhập cộng đồng. Việc nhận thức đầy đủ, toàn diện và sâu sắc các khía cạnh lý luận về khái niệm, đặc điểm và mục đích của biện pháp này đóng vai trò là "kim chỉ nam" cho toàn bộ quá trình áp dụng pháp luật trên thực tế.

Tuy nhiên, trước sự phát triển nhanh chóng của kinh tế - xã hội, tình hình vi phạm pháp luật và tội phạm trong lứa tuổi thanh thiếu niên đang có những diễn biến phức tạp với nhiều phương thức, thủ đoạn mới. Bên cạnh đó, tiến trình hội nhập quốc tế và yêu cầu nội hóa các chuẩn mực quốc tế về tư pháp người chưa thành niên (như Công ước của Liên Hợp Quốc về Quyền trẻ em) đòi hỏi pháp luật Việt Nam phải liên tục hoàn thiện. Thực tiễn áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng tại Tòa án nhân dân thời gian qua cũng cho thấy còn không ít vướng mắc, bất cập trong việc nhận thức các tiêu chí áp dụng, xác định mục đích giáo dục chuyên biệt và bảo đảm quyền con người, quyền trẻ em.

Từ những lý do trên, việc nghiên cứu một cách hệ thống, sâu sắc và toàn diện về "Khái niệm, đặc điểm và mục đích của áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng" không chỉ dừng lại ở yêu cầu làm phong phú thêm lý luận về pháp luật xử lý vi phạm hành chính và tư pháp người chưa thành niên, mà còn mang giá trị thực tiễn cấp thiết. Kết quả nghiên cứu của chuyên đề sẽ góp phần cung cấp luận cứ khoa học cho việc hoàn thiện thể chế pháp lý, nâng cao chất lượng công tác xét xử, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính tại Tòa án nhân dân, đồng thời phục vụ trực tiếp cho công tác nghiên cứu, giảng dạy luật học chuyên sâu.

2. Khái niệm áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng

Trong khoa học pháp lý, “áp dụng pháp luật” được xem là một hình thức đặc biệt của việc thực hiện pháp luật. Khác với các hình thức tuân thủ, chấp hành hoặc sử dụng pháp luật, áp dụng pháp luật gắn liền với hoạt động quyền lực của Nhà nước nhằm đưa các quy định pháp luật vào thực tiễn đời sống xã hội.[1]

Theo quan điểm phổ biến trong lý luận pháp luật, áp dụng pháp luật là hoạt động mang tính quyền lực nhà nước do cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân có thẩm quyền tiến hành nhằm cá thể hóa các quy phạm pháp luật đối với các trường hợp cụ thể. Quan điểm này được thể hiện trong nhiều tài liệu nghiên cứu và giáo trình lý luận nhà nước và pháp luật.

Theo giáo trình lý luận chung về nhà nước và pháp luật của Trường Đại học Luật Hà Nội thì “Áp dụng pháp luật là hình thức thực hiện pháp luật của các cơ quan nhà nước, nhà chức trách có thẩm quyền hoặc tổng chức xã hội được trao quyền”.[2]

Theo quan điểm của Phan Thị Luyện cho rằng“Áp dụng pháp luật là hình thức thực hiện pháp luật, nhà nước thông qua các cơ quan nhà nước, hoặc nhà chức trách có thẩm quyền tổ chức cho các chủ thể thực hiện các quy định của pháp luật hoặc tự mình căn cứ vào quy định của pháp luật để tạo ra các quyết định làm phát sinh, thay đổi, đình chỉ hoặc chấm dứt những quan hệ pháp luật cụ thể”[3]

Theo quan điểm của Đặng Bá Vinh đưa ra quan điểm “Áp dụng pháp luật là hoạt động mang tính quyền lực nhà nước, được thực hiện bởi cơ quan, người có thẩm quyền theo trình tự, thủ tục luật định nhằm cá biệt hóa các quy phạm pháp luật vào những trường hợp cụ thể đối với tổ chức, cá nhân cụ thể thông qua việc ban hành quyết định áp dụng pháp luật làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ pháp lý của chủ thể trong quan hệ pháp luật.”[4]

Như vậy, các quan điểm trên đều nhấn mạnh rằng thông qua hoạt động áp dụng pháp luật, các quy định pháp luật mang tính trừu tượng được chuyển hóa thành các quyết định cá biệt có giá trị bắt buộc đối với cá nhân hoặc tổ chức cụ thể. Hoạt động này thường làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt các quan hệ pháp luật trong những tình huống pháp lý cụ thể.

Trong khoa học pháp lý, hoạt động áp dụng pháp luật thường được xác định có một số đặc điểm cơ bản:

Thứ nhất, áp dụng pháp luật là hoạt động mang tính quyền lực nhà nước. Điều này thể hiện ở chỗ hoạt động áp dụng pháp luật chỉ được thực hiện bởi các cơ quan nhà nước, tổ chức hoặc cá nhân được Nhà nước trao thẩm quyền theo quy định của pháp luật. Thông qua hoạt động này, Nhà nước trực tiếp thể hiện ý chí của mình trong việc giải quyết những vụ việc pháp lý cụ thể, bảo đảm cho các quy định của pháp luật được thực thi trên thực tế. Quyền lực nhà nước trong áp dụng pháp luật còn thể hiện ở việc các quyết định áp dụng pháp luật mang tính bắt buộc đối với các chủ thể có liên quan và được bảo đảm thực hiện bằng các biện pháp cưỡng chế của Nhà nước khi cần thiết. Chính vì vậy, không phải mọi chủ thể trong xã hội đều có thể thực hiện hoạt động áp dụng pháp luật, mà chỉ những cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân có thẩm quyền theo quy định của pháp luật mới được ban hành các quyết định áp dụng pháp luật. Điều này nhằm bảo đảm tính hợp pháp, tính thống nhất và tính nghiêm minh của pháp luật trong quá trình điều chỉnh các quan hệ xã hội. Đồng thời, việc giới hạn chủ thể có thẩm quyền áp dụng pháp luật cũng góp phần kiểm soát quyền lực nhà nước, ngăn ngừa sự tùy tiện trong việc áp dụng pháp luật, qua đó bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức trong xã hội.

Thứ hai, áp dụng pháp luật là quá trình cá biệt hóa các quy phạm pháp luật. Quy phạm pháp luật được ban hành dưới dạng những quy tắc xử sự chung, có tính khái quát và được áp dụng cho nhiều chủ thể trong nhiều tình huống khác nhau của đời sống xã hội. Tuy nhiên, để các quy định này có thể phát huy hiệu lực trong thực tiễn, cần phải thông qua hoạt động áp dụng pháp luật của cơ quan, cá nhân có thẩm quyền nhằm chuyển hóa các quy phạm pháp luật mang tính trừu tượng thành các quyết định pháp lý cụ thể đối với từng trường hợp nhất định. Quá trình cá biệt hóa này thể hiện ở việc cơ quan có thẩm quyền căn cứ vào các quy định của pháp luật, đối chiếu với các tình tiết thực tế của vụ việc để xác định quyền, nghĩa vụ hoặc trách nhiệm pháp lý của các chủ thể liên quan. Kết quả của hoạt động áp dụng pháp luật thường được thể hiện dưới dạng các quyết định pháp lý cá biệt như bản án, quyết định của Tòa án, quyết định xử phạt vi phạm hành chính hoặc các quyết định hành chính khác. Thông qua đó, các quy phạm pháp luật từ chỗ mang tính chung được cụ thể hóa và áp dụng trực tiếp đối với cá nhân hoặc tổ chức cụ thể trong những hoàn cảnh nhất định. Điều này không chỉ bảo đảm cho pháp luật được thực thi trong thực tế mà còn góp phần duy trì trật tự pháp lý và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể trong xã hội.

Thứ ba, áp dụng pháp luật được thực hiện theo trình tự, thủ tục pháp lý chặt chẽ. Đây là đặc điểm quan trọng bảo đảm tính hợp pháp, khách quan và minh bạch của hoạt động áp dụng pháp luật. Do áp dụng pháp luật gắn liền với việc ban hành các quyết định pháp lý có thể làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ pháp lý của cá nhân, tổ chức, thậm chí trong nhiều trường hợp còn hạn chế một số quyền cơ bản của con người, nên pháp luật luôn quy định chặt chẽ về thẩm quyền, trình tự, thủ tục cũng như hình thức của các quyết định áp dụng pháp luật. Việc tuân thủ nghiêm ngặt các trình tự, thủ tục này nhằm bảo đảm rằng quá trình xem xét và giải quyết vụ việc được tiến hành một cách khách quan, toàn diện, dựa trên các căn cứ pháp lý và chứng cứ hợp pháp. Đồng thời, trình tự, thủ tục pháp lý còn là cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước trong hoạt động áp dụng pháp luật, hạn chế sự tùy tiện hoặc lạm quyền của các cơ quan, cá nhân có thẩm quyền. Trong nhiều lĩnh vực, như tố tụng hình sự, tố tụng hành chính hoặc xử lý vi phạm hành chính, pháp luật còn thiết lập những quy trình cụ thể như tiếp nhận hồ sơ, thu thập và đánh giá chứng cứ, tổ chức phiên họp hoặc phiên tòa, ban hành quyết định và bảo đảm quyền khiếu nại, kháng cáo của các chủ thể liên quan. Nhờ đó, hoạt động áp dụng pháp luật không chỉ bảo đảm tính đúng đắn của quyết định pháp lý mà còn góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức, đồng thời củng cố tính nghiêm minh và hiệu lực của pháp luật trong quản lý xã hội.

Thứ tư, kết quả của áp dụng pháp luật là các quyết định pháp lý làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quan hệ pháp luật. Đây là biểu hiện trực tiếp và rõ nét nhất của hoạt động áp dụng pháp luật trong thực tiễn đời sống pháp lý. Nếu như quy phạm pháp luật chỉ đặt ra những quy tắc xử sự chung mang tính trừu tượng và áp dụng cho nhiều trường hợp khác nhau, thì thông qua hoạt động áp dụng pháp luật, các quy tắc đó được chuyển hóa thành những quyết định pháp lý cá biệt đối với các chủ thể cụ thể trong những hoàn cảnh xác định. Chính các quyết định pháp lý này như bản án, quyết định của Tòa án, quyết định xử phạt vi phạm hành chính, quyết định hành chính hoặc các văn bản áp dụng pháp luật khác là cơ sở trực tiếp làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền và nghĩa vụ pháp lý của các chủ thể trong quan hệ pháp luật. Chẳng hạn, một bản án của Tòa án có thể xác lập quyền sở hữu tài sản cho một cá nhân, một quyết định xử phạt vi phạm hành chính có thể làm phát sinh nghĩa vụ nộp phạt của người vi phạm, hoặc một quyết định giải quyết khiếu nại có thể làm chấm dứt một quan hệ pháp lý tranh chấp. Như vậy, thông qua các quyết định áp dụng pháp luật, ý chí của Nhà nước được thể hiện một cách cụ thể và trực tiếp trong việc điều chỉnh các quan hệ xã hội. Đồng thời, những quyết định này cũng là căn cứ pháp lý quan trọng để các chủ thể thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình, góp phần bảo đảm hiệu lực, hiệu quả của pháp luật trong thực tiễn quản lý xã hội.

Thứ năm, áp dụng pháp luật là hoạt động có tính sáng tạo. Mặc dù hoạt động áp dụng pháp luật phải dựa trên các quy định pháp luật hiện hành và tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc pháp lý, nhưng trong quá trình giải quyết các vụ việc cụ thể, chủ thể có thẩm quyền không chỉ đơn thuần “sao chép” hoặc máy móc áp dụng quy phạm pháp luật mà còn phải thực hiện quá trình tư duy pháp lý mang tính sáng tạo. Tính sáng tạo thể hiện ở việc cơ quan hoặc cá nhân có thẩm quyền phải phân tích, đánh giá toàn diện các tình tiết của vụ việc, lựa chọn và giải thích đúng quy phạm pháp luật có liên quan, đồng thời vận dụng linh hoạt các quy định pháp luật để ra quyết định phù hợp với bản chất của quan hệ pháp luật cần giải quyết. Trong thực tiễn, các quy phạm pháp luật thường được xây dựng dưới dạng khái quát, trong khi các tình huống phát sinh trong đời sống xã hội lại rất đa dạng và phức tạp; do đó, quá trình áp dụng pháp luật đòi hỏi người áp dụng phải có khả năng suy luận pháp lý, nhận diện đúng bản chất của sự việc và đưa ra cách giải quyết hợp lý trong khuôn khổ pháp luật. Tính sáng tạo trong áp dụng pháp luật không đồng nghĩa với sự tùy tiện hay vượt ra ngoài quy định của pháp luật, mà là sự vận dụng linh hoạt, hợp lý các quy định pháp luật trên cơ sở tôn trọng nguyên tắc pháp chế và bảo đảm công bằng, hợp lý trong từng trường hợp cụ thể. Chính yếu tố sáng tạo này góp phần làm cho pháp luật có khả năng thích ứng với những biến động của đời sống xã hội, đồng thời nâng cao hiệu quả điều chỉnh của pháp luật trong thực tiễn.

Trong khoa học pháp lý, việc áp dụng các biện pháp cưỡng chế pháp lý, như hình phạt trong luật hình sự hoặc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quản lý hành chính nhà nước, thường được xem là biểu hiện điển hình của hoạt động áp dụng pháp luật. Điều này xuất phát từ bản chất của hoạt động áp dụng pháp luật là sự vận dụng các quy phạm pháp luật vào việc giải quyết những vụ việc cụ thể phát sinh trong thực tiễn. Khi có hành vi vi phạm pháp luật xảy ra, cơ quan nhà nước có thẩm quyền phải căn cứ vào các quy định của pháp luật hiện hành để xác định tính chất, mức độ vi phạm cũng như trách nhiệm pháp lý tương ứng của chủ thể vi phạm. Trên cơ sở đó, cơ quan có thẩm quyền ban hành các quyết định áp dụng pháp luật như bản án, quyết định xử phạt hoặc các quyết định cưỡng chế khác. Những quyết định này không chỉ thể hiện ý chí quyền lực của Nhà nước mà còn trực tiếp làm phát sinh những hậu quả pháp lý bất lợi đối với chủ thể vi phạm, như nghĩa vụ chấp hành hình phạt, nghĩa vụ nộp phạt hoặc thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả. Chính vì vậy, quá trình áp dụng các biện pháp cưỡng chế pháp lý luôn đòi hỏi sự tuân thủ chặt chẽ các căn cứ pháp lý, thẩm quyền và trình tự, thủ tục do pháp luật quy định. Đồng thời, hoạt động này cũng có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, góp phần phòng ngừa và ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật trong xã hội.

Từ các đặc điểm đã phân tích như: (i) áp dụng pháp luật là hoạt động mang tính quyền lực nhà nước; (ii) là quá trình cá biệt hóa các quy phạm pháp luật; (iii) được thực hiện theo trình tự, thủ tục pháp lý chặt chẽ; (iv) kết quả là các quyết định pháp lý làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quan hệ pháp luật; và (v) là hoạt động có tính sáng tạo trong khuôn khổ pháp luật, có thể khái quát khái niệm khoa học về áp dụng pháp luật như sau:

Áp dụng pháp luật là hoạt động mang tính quyền lực nhà nước do cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân có thẩm quyền thực hiện theo trình tự, thủ tục pháp luật quy định, nhằm vận dụng và cá biệt hóa các quy phạm pháp luật để giải quyết những vụ việc cụ thể trong thực tiễn, qua đó ban hành các quyết định pháp lý làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt các quan hệ pháp luật.

Khái niệm này phản ánh đầy đủ bản chất của hoạt động áp dụng pháp luật với tư cách là một hình thức đặc biệt của việc thực hiện pháp luật. Thông qua hoạt động này, các quy định pháp luật mang tính khái quát được chuyển hóa thành các quyết định pháp lý cụ thể đối với từng cá nhân, tổ chức trong những hoàn cảnh xác định. Đồng thời, khái niệm cũng thể hiện rõ vai trò của cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong việc sử dụng quyền lực công để bảo đảm cho pháp luật được thực thi trong đời sống xã hội, góp phần duy trì trật tự pháp lý và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể trong xã hội.

Biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng được quy định trong hệ thống pháp luật về xử lý vi phạm hành chính của Việt Nam, đặc biệt là trong Luật Xử lý vi phạm hành chính và các văn bản hướng dẫn thi hành.

Theo quy định của pháp luật, biện pháp này được áp dụng đối với một số trường hợp người chưa thành niên có hành vi vi phạm pháp luật nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc không cần thiết phải áp dụng hình phạt hình sự. Cụ thể Luật Xử lý vi phạm hành chính quy định “Đưa vào trường giáo dưỡng là biện pháp xử lý hành chính áp dụng đối với người có hành vi vi phạm pháp luật quy định tại Điều 92 của Luật này nhằm mục đích giúp họ học văn hóa, học nghề, lao động, sinh hoạt dưới sự quản lý, giáo dục của nhà trường.”[5]

Thời hạn áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng từ 06 tháng đến 24 tháng, tùy thuộc vào tính chất, mức độ vi phạm và các tình tiết liên quan đến nhân thân của người vi phạm.[6]

Mục đích của việc áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng nhằm “giúp họ học văn hóa, học nghề, lao động, sinh hoạt dưới sự quản lý, giáo dục của nhà trường”[7]. Theo đó, trong thời gian chấp hành biện pháp, người bị áp dụng được học văn hóa, học nghề, lao động và sinh hoạt dưới sự quản lý và giáo dục của cơ sở giáo dưỡng nhằm giúp họ sửa chữa sai lầm và tái hòa nhập xã hội.

Ngoài ra, việc áp dụng biện pháp này phải được thực hiện theo trình tự, thủ tục pháp lý chặt chẽ, bao gồm việc lập hồ sơ đề nghị, thu thập thông tin về hành vi vi phạm và xem xét các yếu tố liên quan đến hoàn cảnh của người chưa thành niên vi phạm pháp luật.[8]

Qua đó cho thấy áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng là biện pháp xử lý hành chính có tính chất giáo dục nhưng đồng thời mang tính cưỡng chế của Nhà nước, bởi người bị áp dụng phải sinh hoạt, học tập và lao động trong môi trường quản lý bắt buộc của nhà trường trong một thời hạn nhất định.

Trong hệ thống áp dụng các biện pháp cưỡng chế của pháp luật hành chính Việt Nam, áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng là một trong các biện pháp xử lý hành chính đặc thù áp dụng đối với người chưa thành niên có hành vi vi phạm pháp luật. Luật xử lý vi phạm hành chính quy định về các đối tượng:

“1. Người từ đủ 12 tuổi đến dưới 14 tuổi thực hiện hành vi có dấu hiệu của một tội phạm đặc biệt nghiêm trọng quy định tại Bộ luật Hình sự.

2. Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi thực hiện hành vi có dấu hiệu của một tội phạm rất nghiêm trọng hoặc một tội phạm đặc biệt nghiêm trọng quy định tại Bộ luật Hình sự, trừ những tội phạm quy định tại khoản 2 Điều 12 của Bộ luật Hình sự.

3. Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi thực hiện một trong các hành vi quy định tại khoản 2, khoản 3 Điều 90 của Luật này và trước đó đã bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, đặc khu[9].

4. Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi thực hiện một trong các hành vi quy định tại khoản 4 Điều 90 của Luật này nhưng không phải là tội phạm và trước đó đã bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, đặc khu.”[10]

Theo các tài liệu phổ biến pháp luật và nghiên cứu khoa học, áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng được hiểu là biện pháp xử lý hành chính áp dụng đối với người vi phạm pháp luật nhằm giúp họ học văn hóa, học nghề, lao động và sinh hoạt dưới sự quản lý, giáo dục của nhà trường trong một thời gian nhất định.

Các nghiên cứu về pháp luật xử lý vi phạm hành chính cũng chỉ ra rằng biện pháp này mang những đặc điểm pháp lý cơ bản sau:

Thứ nhất, đây là biện pháp cưỡng chế hành chính đặc thù của Nhà nước.
Biện pháp này được áp dụng đối với cá nhân có hành vi vi phạm pháp luật nhưng chưa đến mức phải truy cứu trách nhiệm hình sự, đồng thời làm hạn chế một số quyền tự do cá nhân trong thời gian chấp hành biện pháp.

Thứ hai, biện pháp này mang tính giáo dục và phòng ngừa vi phạm pháp luật. Theo các nghiên cứu về tư pháp người chưa thành niên, mục đích chủ yếu của việc đưa người chưa thành niên vào trường giáo dưỡng không phải là trừng phạt mà là giáo dục, cải tạo và giúp họ tái hòa nhập xã hội.

Thứ ba, biện pháp này áp dụng đối với đối tượng đặc thù là người chưa thành niên vi phạm pháp luật.

Các nghiên cứu về hệ thống xử lý người chưa thành niên vi phạm pháp luật cho thấy việc áp dụng biện pháp này phải được cân nhắc thận trọng nhằm bảo đảm lợi ích tốt nhất cho trẻ em và phù hợp với các chuẩn mực quốc tế về tư pháp vị thành niên.[11]

Ngoài ra, trong hệ thống các biện pháp xử lý vi phạm hành chính, đưa vào trường giáo dưỡng được xếp vào nhóm biện pháp xử lý hành chính khác, cùng với các biện pháp như giáo dục tại xã, phường, thị trấn; đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc; đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc.[12]

Từ cơ sở lý luận về áp dụng pháp luật, từ bản chất pháp lý của biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng tại TAND và từ các quy định của pháp luật hiện hành, có thể nhận thấy rằng việc áp dụng biện pháp này thực chất là quá trình cơ quan nhà nước có thẩm quyền căn cứ vào quy định pháp luật để xem xét và ra quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng tại TAND đối với từng trường hợp cụ thể.

Trên cơ sở đó, có thể đưa ra khái niệm như sau:

Áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng tại Tòa án nhân dân là hoạt động mang tính quyền lực nhà nước do Tòa án nhân dân có thẩm quyền thực hiện theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định, nhằm xem xét và ra quyết định áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng đối với người chưa thành niên có hành vi vi phạm pháp luật về an ninh, trật tự, an toàn xã hội mà không phải là tội phạm, trên cơ sở cá biệt hóa các quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính đối với từng trường hợp cụ thể, nhằm mục đích giáo dục, cải tạo và phòng ngừa vi phạm pháp luật.

Khái niệm này phản ánh các yếu tố cơ bản của hoạt động áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng, bao gồm:

(i) Chủ thể áp dụng là Tòa án nhân dân có thẩm quyền; (ii) Căn cứ pháp lý là các quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính, Pháp lệnh áp dụng các biện pháp xử lý hành chính tại TAND; (iii) Đối tượng áp dụng là người chưa thành niên có hành vi vi phạm pháp luật về an ninh, trật tự, an toàn xã hội mà không phải là tội phạm; (iv) Hình thức thể hiện là quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính của Tòa án; (v) Mục đích của biện pháp là giáo dục, cải tạo và phòng ngừa vi phạm pháp luật.

Việc xác định khái niệm này có ý nghĩa quan trọng trong nghiên cứu pháp luật về áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng tại TAND, bởi nó góp phần làm rõ bản chất pháp lý của hoạt động áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng tại TAND. Đồng thời tạo cơ sở lý luận cho việc nghiên cứu các vấn đề liên quan đến thẩm quyền, trình tự, thủ tục và bảo đảm quyền con người trong quá trình áp dụng biện pháp này. Dưới góc độ khoa học pháp lý và trên cơ sở quy định của pháp luật hiện hành, áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng là một hoạt động áp dụng pháp luật đặc thù, vừa mang tính cưỡng chế hành chính của Nhà nước, vừa mang mục đích giáo dục, cải tạo đối với người chưa thành niên vi phạm pháp luật về an ninh, trật tự, an toàn xã hội mà không phải là tội phạm. Từ bản chất đó, hoạt động này có những đặc điểm và nguyên tắc riêng cần được nhận diện một cách rõ ràng trong nghiên cứu khoa học pháp lý.

3. Đặc điểm, nguyên tắc của áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng.

Thứ nhất, đặc điểm của áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng

Một là, áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng tại TAND là hoạt động áp dụng pháp luật mang tính quyền lực nhà nước.

Việc đưa một cá nhân vào trường giáo dưỡng không phải là hoạt động giáo dục thông thường mà là quyết định mang tính cưỡng chế của Nhà nước được ban hành trên cơ sở pháp luật. Chỉ cơ quan, người có thẩm quyền theo quy định của pháp luật mới có quyền quyết định áp dụng biện pháp này. Theo quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012, sửa đổi bổ sung năm 2025 và các văn bản hướng dẫn thi hành, thẩm quyền quyết định áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng thuộc về TAND sau khi xem xét hồ sơ đề nghị của cơ quan có thẩm quyền.

Đặc điểm này phản ánh bản chất của hoạt động áp dụng pháp luật: thông qua quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, ý chí của Nhà nước được thể hiện dưới dạng quyết định pháp lý cá biệt, làm phát sinh nghĩa vụ pháp lý đối với người bị áp dụng biện pháp. Khi quyết định được ban hành, người bị áp dụng phải chấp hành việc học tập, sinh hoạt và lao động trong trường giáo dưỡng trong thời hạn nhất định theo quy định của pháp luật.

Hai là, đây là hoạt động áp dụng pháp luật đối với chủ thể đặc thù là người chưa thành niên vi phạm pháp luật.

Một trong những đặc điểm quan trọng của biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng là đối tượng áp dụng chủ yếu là người chưa thành niên vi phạm pháp luật về an ninh, trật tự, an toàn xã hội mà không phải là tội phạm. Pháp luật quy định việc áp dụng biện pháp này nhằm giáo dục, cải tạo và phòng ngừa tái phạm đối với người chưa thành niên trong bối cảnh họ vẫn đang trong quá trình phát triển nhân cách.

Do đó, khác với các biện pháp cưỡng chế hành chính khác, việc áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng tại TAND phải được xem xét trên cơ sở đặc điểm tâm sinh lý, hoàn cảnh gia đình và môi trường sống của người chưa thành niên, nhằm bảo đảm mục tiêu giáo dục và tái hòa nhập xã hội. Điều này thể hiện cách tiếp cận nhân đạo của pháp luật Việt Nam đối với người chưa thành niên vi phạm pháp luật, phù hợp với các nguyên tắc của pháp luật quốc tế về quyền trẻ em.

Ba là, áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng tại TAND là hoạt động được thực hiện theo trình tự, thủ tục pháp lý chặt chẽ.

Do việc áp dụng biện pháp này có thể hạn chế quyền tự do cá nhân của người bị áp dụng trong một thời hạn nhất định, pháp luật quy định rất chặt chẽ về trình tự, thủ tục áp dụng. Quá trình áp dụng biện pháp này thường trải qua các giai đoạn như:

(i) lập hồ sơ đề nghị áp dụng biện pháp; (ii) xem xét, thẩm tra hồ sơ; (iii) mở phiên họp tại Tòa án để xem xét việc áp dụng biện pháp; (iv) ban hành quyết định áp dụng biện pháp và tổ chức thi hành quyết định.

Việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về thủ tục không chỉ bảo đảm tính hợp pháp của quyết định áp dụng biện pháp mà còn góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên, tránh việc áp dụng tùy tiện hoặc lạm dụng biện pháp cưỡng chế hành chính.

Bốn là, mục đích của việc áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng mang tính giáo dục, cải tạo và phòng ngừa tái phạm.

Khác với các hình thức xử phạt vi phạm hành chính thông thường, áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng tại TAND không nhằm trừng phạt mà chủ yếu hướng đến nhằm mục đích giúp họ học văn hóa, học nghề, lao động, sinh hoạt dưới sự quản lý, giáo dục của nhà trường.[13]

Thông qua quá trình giáo dục và quản lý trong trường giáo dưỡng, người chưa thành niên vi phạm pháp luật có cơ hội sửa chữa sai lầm, hình thành ý thức tôn trọng pháp luật và chuẩn mực xã hội, từ đó hạn chế nguy cơ tái phạm và tạo điều kiện cho họ tái hòa nhập cộng đồng.

Thứ hai, nguyên tắc áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng

Một là, nguyên tắc tuân thủ pháp luật và bảo đảm tính hợp pháp của quyết định áp dụng biện pháp.

Mọi quyết định áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng phải được ban hành trên cơ sở các quy định của pháp luật hiện hành, đúng thẩm quyền, đúng đối tượng và đúng trình tự, thủ tục. Việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật là điều kiện bảo đảm cho quyết định áp dụng biện pháp có giá trị pháp lý và được thi hành trong thực tế.

Nguyên tắc này còn có ý nghĩa quan trọng trong việc kiểm soát quyền lực nhà nước, ngăn ngừa nguy cơ lạm dụng biện pháp cưỡng chế hành chính đối với người chưa thành niên.

Hai là, nguyên tắc bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên.

Người bị áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng tuy là người vi phạm pháp luật nhưng vẫn là chủ thể có quyền và lợi ích hợp pháp cần được tôn trọng và bảo vệ. Do đó, trong quá trình xem xét và áp dụng biện pháp này cần bảo đảm các quyền cơ bản của người chưa thành niên, như quyền được trình bày ý kiến, quyền được bảo vệ về danh dự, nhân phẩm[14], quyền được được giáo dục, học tập và phát triển năng khiếu[15].

Nguyên tắc này cũng phù hợp với tinh thần của Luật Trẻ em năm 2016 và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, đặc biệt là Công ước của Liên hợp quốc về quyền trẻ em[16].

Ba là, nguyên tắc bảo đảm mục đích giáo dục, giúp đỡ người chưa thành niên sửa chữa sai lầm.

Mục tiêu quan trọng nhất của việc áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng là nhằm mục đích giúp họ học văn hóa, học nghề, lao động, sinh hoạt dưới sự quản lý, giáo dục của nhà trường.[17] Vì vậy, trong quá trình áp dụng biện pháp, các cơ quan có thẩm quyền cần cân nhắc toàn diện các yếu tố như mức độ vi phạm, hoàn cảnh gia đình, điều kiện giáo dục và khả năng cải tạo của người vi phạm.

Chỉ khi các biện pháp giáo dục khác tại cộng đồng không còn hiệu quả thì mới nên áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng, nhằm bảo đảm tính hợp lý và nhân đạo của chính sách pháp luật đối với người chưa thành niên.[18]

Bốn là, nguyên tắc bảo đảm tính cá thể hóa trong việc áp dụng biện pháp.

Mỗi trường hợp người chưa thành niên vi phạm pháp luật đều có những đặc điểm riêng về hoàn cảnh gia đình, môi trường xã hội và mức độ vi phạm. Do đó, việc áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng cần được xem xét một cách cá thể hóa, không áp dụng một cách máy móc hoặc đồng loạt.

Nguyên tắc này giúp bảo đảm rằng quyết định áp dụng biện pháp là phù hợp với tính chất và mức độ vi phạm, đồng thời tạo điều kiện tốt nhất cho việc giáo dục và phục hồi nhân cách của người chưa thành niên.

4. Mục đích của áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng.

Dưới góc độ khoa học pháp lý, việc áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng không nhằm mục đích trừng phạt như các chế tài hình sự mà chủ yếu hướng đến giáo dục, cải tạo và phòng ngừa vi phạm pháp luật ở người chưa thành niên. Mục đích này được xác định rõ trong các quy định của pháp luật “nhằm mục đích giúp họ học văn hóa, học nghề, lao động, sinh hoạt dưới sự quản lý, giáo dục của nhà trường”[19] cũng như trong các nghiên cứu khoa học về tư pháp người chưa thành niên.

Thứ nhất, mục đích cơ bản của việc áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng là giáo dục và giúp người chưa thành niên sửa chữa sai lầm, hình thành ý thức tôn trọng pháp luật và chuẩn mực xã hội. Theo quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 (sửa đổi, bổ sung năm 2020 và 2025), đưa vào trường giáo dưỡng là biện pháp xử lý hành chính áp dụng đối với người chưa thành niên vi phạm pháp luật nhằm giúp họ học văn hóa, học nghề, lao động và sinh hoạt dưới sự quản lý, giáo dục của nhà trường. Quy định này cho thấy mục tiêu chính của biện pháp không phải là trừng phạt mà là tạo điều kiện để người chưa thành niên được giáo dục trong một môi trường có tổ chức, kỷ luật, qua đó nhận thức được sai lầm và thay đổi hành vi theo hướng tích cực. Nhiều nghiên cứu pháp lý cũng khẳng định rằng các biện pháp xử lý hành chính đối với người chưa thành niên được xây dựng trên cơ sở ưu tiên mục tiêu giáo dục và phục hồi, phù hợp với đặc điểm phát triển tâm sinh lý của lứa tuổi này[20].

Thứ hai, việc áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng còn nhằm phòng ngừa tái phạm và góp phần bảo đảm trật tự, an toàn xã hội. Trong nhiều trường hợp, người chưa thành niên có hành vi vi phạm pháp luật nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, nếu không được quản lý và giáo dục kịp thời thì có thể tiếp tục thực hiện các hành vi vi phạm nghiêm trọng hơn. Do đó, việc áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng cho phép Nhà nước thiết lập một môi trường quản lý chặt chẽ, kết hợp giữa giáo dục văn hóa, giáo dục pháp luật và rèn luyện kỷ luật, qua đó giúp người chưa thành niên hình thành lối sống lành mạnh và hạn chế nguy cơ tái phạm. Theo phân tích của một số nghiên cứu về tư pháp trẻ em, các biện pháp giáo dục bắt buộc như trường giáo dưỡng có vai trò quan trọng trong việc can thiệp sớm đối với người chưa thành niên có nguy cơ phạm tội, qua đó góp phần phòng ngừa tội phạm trong xã hội.[21]

Thứ ba, mục đích của việc áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng còn là tạo điều kiện cho người chưa thành niên phát triển toàn diện và tái hòa nhập xã hội. Trong thời gian chấp hành biện pháp, người chưa thành niên được tổ chức học văn hóa, học nghề và tham gia lao động phù hợp với lứa tuổi, từ đó trang bị cho họ những kỹ năng cần thiết để có thể tự lập và hòa nhập cộng đồng sau khi chấm dứt thời hạn chấp hành biện pháp. Điều này thể hiện rõ quan điểm của pháp luật Việt Nam khi xử lý người chưa thành niên vi phạm pháp luật: đặt trọng tâm vào giáo dục và hỗ trợ phát triển nhân cách, thay vì chỉ tập trung vào việc xử lý vi phạm. Quan điểm này cũng phù hợp với tinh thần của Công ước của Liên hợp quốc về quyền trẻ em năm 1989, theo đó việc xử lý trẻ em vi phạm pháp luật phải hướng tới mục tiêu giáo dục, tái hòa nhập xã hội và phát triển nhân cách của trẻ em.[22]

Thứ tư, việc áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng còn góp phần bảo vệ quyền và lợi ích của chính người chưa thành niên vi phạm pháp luật. Trong nhiều trường hợp, hành vi vi phạm của người chưa thành niên xuất phát từ hoàn cảnh gia đình khó khăn, thiếu sự quản lý hoặc ảnh hưởng tiêu cực từ môi trường xã hội. Khi được đưa vào trường giáo dưỡng, họ được sống trong môi trường giáo dục có tổ chức, có sự quản lý của nhà trường và sự hỗ trợ của đội ngũ cán bộ giáo dục, qua đó hạn chế các tác động tiêu cực từ môi trường xã hội bên ngoài. Một số nghiên cứu về chính sách xử lý người chưa thành niên vi phạm pháp luật cũng cho rằng việc áp dụng các biện pháp giáo dục bắt buộc trong môi trường chuyên biệt có thể giúp tạo cơ hội phục hồi và phát triển nhân cách cho người chưa thành niên, đặc biệt trong trường hợp môi trường gia đình và xã hội không bảo đảm điều kiện giáo dục phù hợp.

Như vậy, có thể khẳng định rằng mục đích của việc áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng không phải là trừng phạt mà chủ yếu nhằm: (i) Giáo dục và giúp người chưa thành niên sửa chữa sai lầm; (ii) Phòng ngừa tái phạm và góp phần bảo đảm trật tự xã hội; (iii) Tạo điều kiện cho người chưa thành niên học tập, rèn luyện và tái hòa nhập cộng đồng; (iv) Bảo vệ quyền và lợi ích của chính người chưa thành niên trong những trường hợp môi trường xã hội không bảo đảm điều kiện giáo dục phù hợp. Những mục tiêu này phản ánh quan điểm nhân đạo và tiến bộ của pháp luật Việt Nam trong việc xử lý người chưa thành niên vi phạm pháp luật, phù hợp với xu hướng chung của pháp luật quốc tế về tư pháp người chưa thành niên.

Kết luận: Trong phạm vi chuyên đề, chung tôi đã tập trung nghiên cứu một cách hệ thống, toàn diện và sâu sắc những vấn đề lý luận cốt lõi về khái niệm, đặc điểm và mục đích của việc áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng. Qua quá trình phân tích, bài viết đã làm rõ áp dụng biện pháp này là một hoạt động áp dụng pháp luật đặc thù, mang tính quyền lực nhà nước do Tòa án nhân dân có thẩm quyền thực hiện. Hoạt động này vừa thể hiện quyền lực cưỡng chế công khai nhằm duy trì trật tự, an toàn xã hội, vừa vận dụng linh hoạt nguyên tắc cá thể hóa để giải quyết trường hợp cụ thể của từng người chưa thành niên vi phạm pháp luật. Đặc biệt, chuyên đề đã khẳng định bản chất cốt lõi và mục đích tối thượng của biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng không phải là sự trừng phạt đơn thuần, mà là nhằm giáo dục, cải tạo, giúp đỡ người chưa thành niên học văn hóa, học nghề, phục hồi nhân cách và tái hòa nhập cộng đồng thành công. Việc nhận thức đúng đắn các đặc điểm và nguyên tắc áp dụng biện pháp này có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc, góp phần tạo nền tảng vững chắc cho công tác xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính tại Tòa án nhân dân. Đồng thời, các kết quả nghiên cứu cũng cung cấp luận cứ khoa học quan trọng cho việc tiếp tục hoàn thiện thể chế pháp lý, bảo đảm phù hợp với các chuẩn mực quốc tế về tư pháp người chưa thành niên và nâng cao hiệu quả công tác giảng dạy, nghiên cứu khoa học pháp lý trong giai đoạn hiện nay.

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Lý luận chung về Nhà nước và Pháp luật, Nxb. Tư pháp, Hà Nội, 2025, tr.405 – 407

2. Phan Thị Luyện (2020), “Ảnh hưởng của dư luận xã hội đến hoạt động thự hiện pháp luật”, Kỷ yếu Hội thảo Khoa học cấp bộ: Những vấn đề lý luận hiện đại về Nhà nước và Pháp luật, tr.226, Truy cập tại: https://fdvn.vn/wp-content/uploads/2020/12/luu-ban-nhap-tu-dong-1.pdf, ngày 01/3/2026

3. Đặng Bá Vinh (2025), Tóm tắt Luận án Tiến sĩ “Áp dụng biện pháp áp dụng pháp luật trong điều tra tội phạm vi phạm quy địn về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm của cơ quan cảnhh sát điều tra ở Việt Nam”, tr.9, Truy cập tại: https://hcma.vn/noidung/Lists/ListTinTuc/Attachments/20436/NCS%20%C4%90%E1%BA%B7ng%20B%C3%A1%20Vinh.T%C3%B3m%20t%E1%BA%AFt%20lu%E1%BA%ADn%20%C3%A1n%20%28ti%E1%BA%BFng%20Vi%E1%BB%87t%29.pdf?, ngày 01/3/2026

4. Bộ Tư pháp, Báo cáo nghiên cứu pháp luật về phòng ngừa, xử lý, phục hồi, tái hòa nhập công đồng đối với người chưa thành niên vi phạm pháp luật và tình hình người chưa thành niên vi phạm pháp luật tại Việt Nam, Xem tại:

https://www.unicef.org/vietnam/media/4396/file/B%C3%A1o%20c%C3%A1o%20t%C3%B3m%20t%E1%BA%AFt%20JJ%20sitan.pdf, Truy cập ngày 8/6/2026

5. Luật Trẻ em 2016

6. Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012, sửa đổi bổ sung năm 2026

7. Công ước Liên Hợp Quốc về quyền trẻ em, ký kết ngày 20 tháng 11 năm 1989, Thông qua và để ngỏ cho các quốc gia ký, phê chuẩn và gia nhập theo Nghị quyết số 44-25 ngày 20/11/1989 của Đại Hội đồng Liên Hợp Quốc. Có hiệu lực từ ngày 2/9/1990, theo điều 49 của Công ước. Việt Nam phê chuẩn ngày 20/2/1990, xem tại:

https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Linh-vuc-khac/Cong-uoc-cua-Lien-hop-quoc-ve-quyen-tre-em-233659.aspx, Truy cập ngày 8/6/2026